नेपाल र भारतबिच लामो समयदेखि बहुआयामिक र ऐतिहासिक सम्बन्ध रहँदै आएको छ । भौगोलिक सामीप्य, सांस्कृतिक समानता र जनस्तरको सामीप्यले गर्दा यी दुई देशबिचको सम्बन्ध विशिष्ट प्रकृतिको रहेको छ ।
यसै ऐतिहासिक सम्बन्धको एउटा महत्त्वपूर्ण र जनस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने कडीका रूपमा ‘उच्च प्रभाव सामुदायिक विकास परियोजना’ (एचआईसीडीपी) छ । विगत दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि नेपालमा सञ्चालनमा रहेको यो कार्यक्रमले देशका कुना–काप्चासम्म पुगेर स्थानीय समुदायको दैनिक जीवनस्तर उकास्न, सामाजिक–आर्थिक विकास गर्न र आधारभूत भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा सहयोग पुर्याउँदै आएको छ ।
भारतीय राजदूतावासको तथ्याङ्क तथा भर्खरैका द्विपक्षीय सम्झौताहरूलाई आधार मानेर हेर्दा यस कार्यक्रमले नेपालको ग्रामीण विकासमा पुर्याएको योगदान र यसको समग्र प्रभाव निकै व्यापक र दूरगामी प्रकृतिको देखिन्छ ।
यस कार्यक्रमको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र विकासक्रमलाई हेर्दा यसले विभिन्न महत्त्वपूर्ण चरण पार गरेको पाइन्छ । यो कार्यक्रमको औपचारिक सुरुवात सन् २००३ को नोभेम्बर महिनामा ‘साना विकास आयोजना’ (एसडीपी) का रूपमा भएको थियो । सुरुवाती चरणमा यस कार्यक्रम अन्तर्गत कार्यान्वयन गरिने प्रतिपरियोजनाको अधिकतम बजेट सीमा तीन करोड नेपाली रुपैयाँसम्म मात्र तोकिएको थियो ।
समयको गतिसँगै स्थानीय आवश्यकता र पूर्वाधार निर्माणको लागतमा आएको परिवर्तनलाई मध्यनजर गर्दै यसको बजेट सीमालाई बढाएर प्रतिआयोजना पाँच करोड नेपाली रुपैयाँ पुर्याइयो । यसले गर्दा अलि ठुला र बढी समुदायलाई समेट्ने खालका आयोजना सञ्चालन गर्न मार्गप्रशस्त भयो ।
यस विकास साझेदारीमा एउटा महत्त्वपूर्ण र ऐतिहासिक परिवर्तन सन् २०२४ को जनवरी महिनामा भयो । भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशङ्करको नेपाल भ्रमणका क्रममा दुई देशबिच भएको ऐतिहासिक सम्झौता अनुसार यस कार्यक्रमको बजेट सीमामा व्यापक वृद्धि गरियो । सम्झौता अनुसार प्रतिआयोजना अधिकतम बजेट सीमालाई बढाएर २० करोड रुपैयाँ पुर्याइयो । बजेटको दायरामा गरिएको यो पाँच गुणाको वृद्धिले नेपालका स्थानीय तहहरूमा अझ बढी प्रभावकारी, आधुनिक र गुणस्तरीय पूर्वाधार निर्माण गर्ने बाटो खोलेको छ । हाल यस कार्यक्रमलाई थप परिमार्जित रूपमा ‘उच्च प्रभाव सामुदायिक विकास परियोजना’ (एचआईसीडीपी) का रूपमा चिनिन्छ, जसले यसको व्यापकता र जनतामा पार्ने प्रत्यक्ष प्रभावलाई सङ्केत गर्दछ ।